Czy z zaburzeń odżywiania można wyzdrowieć? Rokowania i od czego zależą

Tak — z zaburzeń odżywiania można wyzdrowieć. Według podręcznika diagnostycznego DSM-5-TR większość osób z anoreksją osiąga remisję w ciągu 5 lat od zgłoszenia się po pomoc. Przebieg choroby jest jednak bardzo różny: jedni zdrowieją po jednym epizodzie, inni przechodzą okresy poprawy i nawrotów. Na rokowania wpływa przede wszystkim to, jak wcześnie zacznie się leczenie i czy będzie ono spójne i kompletne.

Jak może przebiegać choroba?

DSM-5-TR opisuje trzy typowe scenariusze przebiegu anoreksji:

• jeden epizod i pełne wyzdrowienie — część osób zdrowieje po pierwszym okresie choroby
• przebieg falujący — okresy poprawy przeplatają się z nawrotami
• przebieg przewlekły — choroba utrzymuje się przez wiele lat

U młodszych osób objawy bywają mniej typowe — dziecko może na przykład zaprzeczać, że boi się przytycia. Dlatego tak ważna jest ocena specjalisty, a nie tylko obserwacja zachowań. Jeśli dopiero zaczynasz się niepokoić, przeczytaj, jakie są pierwsze objawy anoreksji.

Remisja a wyzdrowienie — co oznaczają te słowa?

W rozmowach ze specjalistami pojawiają się dwa pojęcia:

• Remisja częściowa — masa ciała wróciła do prawidłowej, ale nadal utrzymuje się lęk przed przytyciem albo zaburzony obraz ciała.
• Remisja pełna — przez dłuższy czas nie występuje żaden z objawów choroby.

Dla rodziców to ważne rozróżnienie. Poprawa wyników badań i masy ciała to ogromny krok, ale leczenie nie kończy się w momencie, gdy dziecko „wygląda zdrowo”. Myśli i emocje związane z jedzeniem zmieniają się zwykle wolniej niż ciało.

Od czego zależą rokowania?

Na przebieg leczenia wpływa wiele czynników. Część z nich jest poza kontrolą rodziny, ale kilka zależy od Was.

Czynniki, na które macie wpływ

• Czas do rozpoczęcia leczenia. Im krócej choroba trwa przed podjęciem leczenia, tym zwykle łatwiej o powrót do zdrowia.
• Szybkie przywrócenie odżywienia. Niedożywienie podtrzymuje chorobę — wpływa na nastrój, sen, koncentrację i sztywność myślenia. Dlatego odżywienie jest pierwszym celem leczenia.
• Zaangażowanie rodziny. U dzieci i nastolatków rodzice są głównym zasobem leczenia. Dlatego wytyczne NICE zalecają w tej grupie terapię rodzinną FBT.
• Spójny zespół. Gdy psychoterapeuta, psychiatra i dietetyk mówią jednym głosem, rodzina wie, co robić, a choroba ma mniej „furtek”.
• Ciągłość leczenia. Przerwanie terapii zaraz po poprawie masy ciała zwiększa ryzyko nawrotu.

Czynniki, które mogą utrudniać leczenie

• współwystępujące zaburzenia — depresja, zaburzenia lękowe czy obsesyjno-kompulsyjne często towarzyszą anoreksji i wymagają uwagi w leczeniu
• samookaleczenia i myśli samobójcze — zawsze wymagają szczególnej ostrożności i ścisłej współpracy z psychiatrą
• długi czas trwania choroby — u osób chorujących od lat leczenie zwykle trwa dłużej

Ile trwa leczenie zaburzeń odżywiania?

Zwykle od kilku miesięcy do kilku lat. Wytyczne NICE przewidują, że terapia rodzinna w anoreksji u dzieci i nastolatków obejmuje około 18–20 sesji w ciągu roku, a terapia rodzinna w bulimii — około pół roku. Pełne wyzdrowienie często trwa dłużej niż sama terapia, a w pierwszym okresie po jej zakończeniu warto utrzymywać kontakt ze specjalistą.

Wczesna poprawa to dobry znak

Wytyczne NICE zalecają ocenę postępów już po 4 tygodniach terapii rodzinnej, a potem co 3 miesiące. Pierwsze tygodnie mówią bardzo dużo o tym, czy wybrana forma leczenia działa. Brak poprawy nie oznacza, że dziecko nie wyzdrowieje — to sygnał, że trzeba zmienić plan, zwiększyć intensywność leczenia albo zmienić metodę.

U nas postępy na początku leczenia oceniamy co tydzień, a później co 4 tygodnie. Dzięki temu szybko widać, czy plan wymaga zmian.

Dlaczego nie warto czekać

Anoreksja to choroba o poważnych skutkach zdrowotnych. DSM-5-TR podaje, że śmiertelność w anoreksji wynosi około 5% na dekadę trwania choroby — najczęściej z powodu powikłań medycznych lub samobójstwa. Ta liczba nie ma straszyć. Pokazuje, dlaczego leczenie warto zacząć od razu i dlaczego opieka psychiatryczna i lekarska jest jego stałą częścią.

[Miejsce na doświadczenie z gabinetu: co najczęściej pomaga rodzinom wytrwać w leczeniu, gdy postępy są wolniejsze, niż się spodziewały — bez szczegółów pozwalających rozpoznać pacjentów.]

Nawrót — co wtedy?

Nawroty zdarzają się często, szczególnie w okresach stresu: przy zmianie szkoły, wyjeździe na studia czy rozstaniu. Nie oznaczają, że leczenie było bezskuteczne. Ważne, by rodzina znała wczesne sygnały ostrzegawcze i miała ustalony z zespołem plan, co robić, gdy się pojawią. Im szybsza reakcja, tym zwykle krótszy nawrót.

Jak rodzice mogą wspierać powrót do zdrowia?

• traktuj chorobę poważnie także wtedy, gdy dziecko „wygląda już dobrze”
• trzymaj się planu ustalonego z zespołem, nawet gdy dziecko naciska na zmiany
• nie komentuj wyglądu ani masy ciała — także pozytywnie
• dbaj o regularne posiłki i spokojną atmosferę przy stole; pomoże w tym poradnik jak wspierać dziecko podczas posiłków
• zadbaj o własne siły — długie leczenie wymaga cierpliwości całej rodziny; pomocne bywają konsultacje dla rodziców

Jeśli chcesz porozmawiać o sytuacji swojego dziecka, umów konsultację. Przyjmuję w gabinecie w Warszawie i online.

Najczęstsze pytania o rokowania

Czy anoreksja może wrócić po latach?

Może, choć nie musi. Dlatego po zakończeniu terapii warto mieć plan zapobiegania nawrotom i wiedzieć, do kogo się zgłosić, gdy pojawią się niepokojące sygnały.

Czy dzieci zdrowieją szybciej niż dorośli?

U osób, które zaczynają leczenie wcześnie i krótko chorują, rokowania są zwykle lepsze. U dzieci i nastolatków dodatkowym atutem jest możliwość zaangażowania rodziny w leczenie.

Po czym poznać, że leczenie działa?

Pierwsze sygnały to zwykle mniej konfliktów przy posiłkach, poprawa stanu fizycznego i większa elastyczność w jedzeniu. Specjaliści oceniają postępy regularnie — zapytaj, jakie kryteria przyjmują w Waszym przypadku.